Azja Środkowa (Uzbekistan-Kirgistan-Kazachstan)

Znajdujemy się także na językowym rozdrożu, gdyż na początku ubiegłego stulecia alfabet został zmieniony z arabskiego na cyrylicę, a obecne próby przejścia na łacinę są obecnie jednak z ograniczonym sukcesem. Chińczycy na razie pozostają zamknięci poza zasięgiem Tian Shan.

Wrodzona choroba Azji Środkowej pozostaje właśnie w swoim położeniu peryferyjnym, związanym z niełagodną orografią, wysokimi górami na południu i nicością na północy oraz odległością od mórz. Jako notatkę statystyczną należy stwierdzić, że Uzbekistan wraz z Liechtensteinem jest jednym z dwóch krajów na świecie nieposiadających podwójnych śródlądowych; oznacza to, że ani Uzbekistan, ani kraje sąsiednie nie mają brzegów na otwartych morzach i oceanach. Nowe Jedwabne Szlaki (BRI) pomogą zmniejszyć marginalizację, ale będą bardziej przydatne, jeśli chodzi o umieszczenie regionu w centrum ze strategicznego punktu widzenia, a nawet przed logistycznym.

Obecna delikatna sytuacja narzuca republikom Azji Środkowej dyplomatyczne zachowanie równowagi w różnych międzynarodowych kwestiach politycznych. Zajęcie otwartego stanowiska wobec Rosji w sprawie Ukrainy oznaczałoby np. narażenie 3 milionów uzbeckich pracowników w Federacji na ryzyko repatriacji, przy braku znaczących przekazów pieniężnych i wzroście bezrobocia w związku z powrotem. Z drugiej strony w ostatnim czasie byliśmy świadkami zjawiska migracji w przeciwnym kierunku, gdzie młodzi Rosjanie docierali do Taszkentu i innych metropolii, chcąc uniknąć mobilizacji, której domagał się ich rząd po wojnie na Ukrainie. Zjawisko to następnie osłabło, gdyż niektóre kategorie zostały wyłączone, ale dowodem na to są nadal wysokie koszty czynszu, które obecnie nie zmalały całkowicie, mimo że powrócili podmioty, na które rekrutacja nie miała wpływu, np. technicy informatycy itp. Imigracja dotyczyła także Ukraińców uciekających przed wojną, a niektórych nawet przed przymusowym poborem. Rząd uzbecki natychmiast zadeklarował swoją neutralność, zakazując demonstracji po obu stronach i zakazując wywieszania flag nawet na prywatnych balkonach. Równowaga trudna do utrzymania nawet z innymi krajami pośrednio prowadzącymi wojnę. W marcu ubiegłego roku sekretarz stanu USA Blinken odwiedził Taszkent i powiedział, że Uzbekistan liczący 36 milionów mieszkańców jest ważnym krajem i dlatego musi zająć stanowisko. Prezydent Mirzijojew odpowiedział, że wykona wolę swojego narodu, nie bez pewnego demagogicznego akcentu, ale w istocie nie popiera sankcji. Oprócz przekazów pieniężnych od emigrantów do Rosji, Uzbekistan czerpie cenne środki pieniężne z rosyjskiej turystyki, która nie może udać się do Europy i gdzie indziej, a także ze znacznej działalności związanej z triangulacją produktów objętych sankcjami. Towar dociera do Turcji lub przez Polskę, zostaje zaplombowany, przejeżdża przez Rosję ciężarówką lub koleją i dociera do Uzbekistanu; stąd regularnie wracają do Rosji. Dokładnie w Taszkiencie widzieliśmy grupę białoruskich ciężarówek zatrzymujących się w pobliżu Czorsu: wątpliwość, że nie przyjechały one, aby dostarczyć produkty przeznaczone na bazar, wydaje się jak najbardziej uzasadniona.

Mirzijojew przeprowadził szereg reform mających na celu otwarcie kraju na świat, poluzowanie policyjnych uścisków, ożywienie turystyki także poprzez zniesienie wiz dla wielu krajów, próbę wyzwolenia się z jarzma bawełny, kosztującej sankcje nałożone przez kraje zachodnie, reformę podatków, normalizację stosunków z krajami sąsiadującymi poprzez poszukiwanie kompromisów terytorialnych. Ślady liberalizacji można odnaleźć także w niektórych szczegółach, jak na przykład możliwość fotografowania wspaniałych wnętrz stacji metra w Taszkiencie, co wcześniej uznawano za cele drażliwe. Dolina Fergańska jest tradycyjnie konserwatywna, a interpretacja islamu szczególnie ortodoksyjna, ale wydaje się, że w obecnych czasach tendencje fundamentalistyczne nie stanowią zagrożenia. Z pewnością powrót talibów do władzy w sąsiednim Afganistanie jest ukrytym i ryzykownym czynnikiem zarażenia. Rząd rozważa możliwość wprowadzenia zakazu noszenia zasłon w celu zwalczania i zapobiegania fundamentalistycznej wizji religii, która nie jest głęboko zakorzeniona.

W przeszłości Karimow miał wojownicze nastawienie, wysyłał nocą siły specjalne, aby podbijały działki, a zaraz po nich robotnicy układali drut kolczasty; Następnego dnia Kirgizi stanęli w obliczu przesuniętej granicy i mieli trudności z odzyskaniem okupowanych terenów ze względu na mniejsze dostępne siły zbrojne. Duża część armii kirgiskiej składa się z nieprofesjonalistów i w przypadku incydentów granicznych represje uzbeckie były nieproporcjonalne do poniesionych strat. Następnie normalizacja stosunków z Kirgistanem nastąpiła poprzez koncesje i wymianę małych terytoriów. O Kirgizach Uzbek mówi nam, że są ludem koczowniczym, co nie jest łatwe; ale nie byłoby niczym niezwykłym słyszeć przychylne uwagi na temat sąsiadów. Już za czasów Karimowa wzajemne ustępstwa i prawa przejazdu do eksklaw poprawiały stosunki, uniemożliwiając kirgiskiemu wojsku przeprowadzanie drobiazgowych kontroli na posterunkach granicznych i niemal uniemożliwiając dotarcie do otoczonych ich terytorium miast. W ostatnich czasach Uzbekistan zrezygnował z niezamieszkanych, ale nadających się do uprawy równin, w zamian za terytoria górskie bogate w wodę do nawadniania suchych ziem narodowych. Marginalne spory z Tadżykistanem nadal istnieją, ale wydają się mieć mniejsze znaczenie.